Το πιο απλό βότανο, το πιο αθώο αφέψημα!
Άφησα αυτήν την ανάρτηση για σήμερα παρόλο που ακόμη από τις μέρες του Πάσχα μου έχουν ζητήσει πολλές φίλες πληροφορίες για τη συλλογή και την επεξεργασία του. Εδώ είναι η πρώτη φετινή δόση, προφανώς ελάχιστη. Ελπίζω να βρω τόπο και χρόνο για πιο αξιόλογη ποσότητα μέσα στον Μάη. Θεώρησα όμως σχεδόν αναγκαία τη δημοσίευση για να τη δείτε εσείς που τη ζητήσατε και όσοι εκδράμετε για την Πρωτομαγιά σε μέρη που φυτρώνει και σας ενδιαφέρει η συλλογή του.
Το χαμομήλι είναι από εκείνα τα φυτά που δεν χρειάστηκαν ποτέ «διαφήμιση» για να κερδίσουν τη θέση τους στην καθημερινή ζωή. Φυτρώνει χαμηλά, σχεδόν ταπεινά, μα η παρουσία του στα σπίτια ήταν σταθερή και διαχρονική. Ανήκει στα πρώτα βότανα που έφτιαχναν αφεψήματα για τα μωρά, τόσο αθώο θεωρείται. Αλλά και στα πρώτα βότανα που μάθαινε να χρησιμοποιεί καθένας μας. Για τα παιδιά, για τους ηλικιωμένους, για κάθε μικρή αδιαθεσία. Ήταν κάτι σαν πανάκεια για τον πονόκοιλο, για τη μηνιαία αδιαθεσία των κοριτσιών, για την αϋπνία, για την υπερένταση: αυτό που το έδινες χωρίς πολλή σκέψη.
Εμείς εδώ στην Κρήτη –και όχι μόνο απ’ όσο ξέρω- δεν το έχουμε μόνο για αφέψημα. Τι να πρωτοσκεφτώ… Τις κομπρέσες στα μάτια (πρόσφατα τις δοκίμασα με συμβουλή και οφθαλμίατρου για ένα πρόβλημα που είχα…), το πλύσιμο σώματος, προσώπου και κεφαλιού των μωρών, το καθάρισμα του προσώπου αντί για τις καλλυντικές λοσιόν, το λούσιμο με χαμομήλι των ξανθιών κοριτσιών για να διατηρήσουν το φωτεινό χρώμα τα μαλιά τους; Όλα αυτά και πολλά άλλα για τις χρήσεις του! Ακόμη και προϊόντα του εμπορίου το διαφημίζουν στη σύνθεσή τους.
Το συλλέγουμε την Άνοιξη, όταν το φυτό βρίσκεται στην πλήρη άνθησή του. Ξεχωρίζει από την κοινή μαργαρία γιατί το κίτρινο κέντρο του είναι φουσκωτό σαν λοφάκι, ενώ στις μαργαρίτες είναι επίπεδο. Εξάλλου είναι τόσο χαρακτηριστική η μυρωδιά του που σπάνια κάνουν λάθος στην αναγνώρισή του ακόμη και οι αρχάριοι περί των βοτάνων. Εκείνη άλλωστε του έδωσε το όνομά του γιατί πολλοί την παρομοιάζουν με τη μυρωδιά του μήλου. Χαμαίμηλον, μήλον του εδάφους ήταν η αρχαία ονομασία του, και σε πολλές γλώσσες η ρίζα της ονομασίας του είναι αυτή η αρχαία λέξη. Εννοείται πως ήταν γνωστό από την αρχαιότητα, και πολύτιμο για τις θεραπευτικές του ιδιότητες που είχαν διαπιστωθεί και από τους αρχαίους. Ευρωπαϊκό φυτό, πήγε στο Νέο Κόσμο από τους ευρωπαίους.
Η παράδοση λέει να συλλέγεται από τ’ Αι Γιωργιού, μέσα όμως στο «Χριστός Ανέστη», δηλαδή όλη την περίοδο που λέμε «Χριστός Ανέστη», μέχρι την παραμονή της Αναλήψεως. Με δεδομένο πως η γιορτή του Αγίου Γεωργίου συνδέεται με το Πάσχα και είναι πολλές φορές κινητή, ας οριοθετήσουμε την συλλογή για μετά από τις 23 του Απριλίου ως τα τέλη του Μάη που τουλάχιστον στη χώρα μας είναι στα καλύτερά του. Σε άλλες χώρες πιο βόρειες συνδέεται με τη γιορτή του Άι Γιάννη, λίγο αργότερα. Λογικό αφού εκεί οι ανοιξιάτικες θερμοκρασίες έρχονται αργότερα.
Διαλέγουμε καθαρό μέρος, μακριά από δρόμους και καλλιέργειες με ψεκασμούς. Κόβουμε μόνο τα άνθη και αν θέλουμε τρυφερά κοτσάνια, κατά προτίμηση πρωινές ώρες, αφού στεγνώσει η υγρασία της νύχτας. Τα άνθη πρέπει να είναι ανοιχτά, να μην είναι όμως ξεφουντωμένα και μαραμένα. Δεν ξεριζώνουμε τα φυτά, χρησιμοποιούμε τα δάκτυλά μας και τραβάμε τα ανθισμένα κεφαλάκια του. Πολλοί συλλέγουν και τα τρυφερά βλασταράκια, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν το ξεριζώνουμε.
Υλικά
Ανθάκια χαμομηλιού (και αν θέλουμε τρυφερά βλασταράκια)
Επί το έργον
Συλλέγουμε από τα μέσα Απριλίου ως τα τέλη Μαΐου, κατά προτίμηση πρωινές ώρες, αφού έχει στεγνώσει από την πρωινή δροσούλα από καθαρά, αν είναι δυνατόν απάτητα μέρη από ανθρώπους και προβατάκια… Δείτε λεπτομέρειες για τη συλλογή στην εισαγωγή της ανάρτησης.
Αν το χαμομήλι είναι από καθαρό, απάτητο τόπο, κατά κανόνα δεν το πλένουμε. Το απλώνουμε σε λεπτή στρώση, σε πανί ή χαρτί , σε σκιά αλλά σε μέρος που αερίζεται καλά, το σκεπάζουμε με τούλι και το αφήνουμε να ξεραθεί καλά. Ακόμη κι αν έχει μικρά έντομα, θα φύγουν. Ο ήλιος αποφεύγεται το καταμεσήμερο, αλλά το απογευματάκι δεν είναι κακό να το βγάλουμε έξω για λίγες ώρες. Το αφήνουμε μέχρι να στεγνώσει πλήρως και να διατηρεί τη φυσική του υφή χωρίς υγρασία.
Αν δεν είμαστε σίγουροι για την καθαρότητα του μέρους που το μαζέψαμε, μπορούμε να το ξεπλύνουμε γρήγορα με κρύο νερό. Δεν το αφήνουμε να μουλιάσει, ίσα να φύγουν οι σκόνες. Το τινάζουμε απαλά και το απλώνουμε πρώτα σε απορροφητικό πανί ή χαρτί, ώστε να απομακρυνθεί η περίσσεια υγρασίας. Στη συνέχεια ακολουθεί η αποξήρανση όπως πριν, με περισσότερη προσοχή και χρόνο, γιατί το νερό δυσκολεύει τη διαδικασία και μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα.
Αυτό που δείχνω στην ανάρτηση εγώ το έπλυνα, ειδικά φέτος λίγο πιο επισταμένως: παρόλο που είχαν περάσει αρκετές μέρες από την επέλαση της κοκκινόσκονης και είχε βρέξει, εγώ ήθελα να το πλύνω. Το έβαλα σε λεκάνη με νερό όπου είχα διαλύσει μια κουταλιά ξίδι ανά λίτρο νερού, δεν το έτριψα όμως. Απλά περίμενα 3 λεπτά και το πήρα με τρυπητή κουτάλα από το νερό. Το έβαλα σε χαρτί, σε απογευματινό ήλιο σκεπασμένο και αφού στέγνωσε το πήρα μέσα στο σπίτι. Επανέλαβα 4-5 μέρες και όπως βλέπετε ούτε μαύρισε ούτε χάλασε αλλά και ούτε έχασε σε άρωμα. Ακόμη κι αν έπεσε λίγο η ποιότητά του (δεν είναι εμφανές σε μένα…), το προτιμώ καθαρό!
Όταν στεγνώσει πλήρως, το διατηρούμε σε γυάλινο ή μεταλλικό δοχείο, προστατευμένο από φως και υγρασία. Έτσι κρατά το άρωμα και τη φυσική του ποιότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Παρατηρήσεις
- Αν έχει κρατήσει και την παραμικρή υγρασία, το χαμομήλι μας θα χαλάσει. γι αυτό το αποξηραίνουμε πολύ καλά. Εν ανάγκη το περνάμε για κανένα δεκάλεπτο από φούρνο στους 50 βαθμούς στον αέρα.
- Το χαμομήλι διατηρείται ακόμη και δυο χρόνια αν έχει αποξηρανθεί και αποθηκευτεί σωστά. Ακόμη κι αν μαζεύουμε κάθε χρόνο, κρατάμε το περυσινό για κομπρέσες, πλύσιμο προσώπου αντί λοσιόν και γενικά ως υλικό καλλωπισμού!
- Όπως όλα τα βότανα, καλό είναι να ερωτάται ο γιατρός για την χρήση ακόμη κι αυτού του αθώου αφεψήματος. Αλλεργίες, αλληλεπίδραση με τη δράση φαρμάκων κλπ, είναι θέμα επιστημονικών και όχι εμπειρικών συμβουλών. Καλό είναι να το ερευνούμε, είμαστε στον 21ο αιώνα και δεν πρέπει να βασιζόμαστε σε απόψεις του καθένα αλλά σε γνώσεις ειδικών!
Βαγγελιώ Κασσαπάκη
Η Βαγγελιώ, δημιουργός, υπεύθυνη για το βασικό περιεχόμενο και "ψυχή" του site, είναι μαθηματικός, πτυχιούχος της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Ε.Α.Π. (Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό) με σεμινάρια και επιμορφώσεις στην "Κρητική Διατροφή" και καταρτισμένη στο πρόγραμμα "Γαστρονομικός Τουρισμός και Διεθνής Γαστρονομία" του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου. Στην παρούσα φάση, είναι μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο τμήμα "Λαϊκός πολιτισμός και Νεότερη Πολιτιστική Κληρονομιά" του ΕΑΠ. Μαγείρισσα με μεράκι και περιέργεια για τα παλιά και τα καινούρια εδέσματα, τα παλιά και τα καινούρια προϊόντα και υλικά που παράγει η Κρήτη αλλά και όλος ο κόσμος. Κυρίως και πάνω από όλα όπως λέει η ίδια, μητέρα και γιαγιά υπέροχων παιδιών και εγγονιών που ευτυχώς έχουν μάθει να εκτιμούν την καλή κουζίνα και τις σωστές πρώτες ύλες!
